sleeping on grass (草の上で寝る)

Het was eind maart en ik heb mijn moeder reeds uitgezwaaid vanaf het vliegveld. De kersenbloesems begonnen nu echt te ontluiken en ik had de tijd voor een paar dagen aan mezelf. Het weer zat mee, dus ik wilde er graag nog even op uit de komende dagen. Mijn voornemen om hier een eigen fiets te kopen had ik dan ook maar direct waargemaakt. In eerste instantie was ik op zoek naar een sportieve tweedehands, maar uiteindelijk koos ik toch voor een gloednieuwe fiets. Uiteraard van Japanse makelij. Het was vergeleken met Nederland een koopje. Deze fiets was ongeveer de helft van de prijs van mijn tweedehands fiets in Nederland. Mijn fietsershart ging met deze aankoop sneller kloppen.

Uiteraard ben ik met de fiets al snel op pad gegaan. De afstanden in Japan zijn best groot, en op veel mooie plekken kun je niet komen door er eventjes naartoe te wandelen. Zo is dat ook in Izumi, waar veel van mijn favoriete plekken zich niet op loopafstand bevinden. De fiets zorgt zo voor een hoop bewegingsvrijheid, hetgeen niet zonder risico’s komt. Dit vervoersmiddel is namelijk een stuk minder geïntegreerd in de Japanse wegen en cultuur. Omdat er toch steeds meer (onvoorspelbare) fietsers zich banen tussen de voetgangers en het verkeer, komen er vanaf 1 april in Osaka strengere regels voor fietsers.

Met mijn nieuwe fiets bezocht ik nogmaals Izumi Recycle Park, maar ook Matsuoji Park, waar niet alleen rustgevende natuur is, maar ook een mooie tempel die meestal heerlijk rustig is.

Verder werd ik door mijn sensei en zijn vrouw meegenomen naar een speciale boeddhistische viering bij een nabijgelegen shrine. De officiële viering van het aantreden van de nieuwe chief priest van deze shrine vond hier plaats. Een wisseling die meestal maar eens in de 50 jaar gebeurt. Het was, ondanks deze unieke gebeurtenis, een behoorlijk kleinschalige viering waar normaal gesproken geen buitenstaanders zoals ik op af komen. De volgende foto’s brengen de sfeer redelijk over, denk ik.

De volgende dag, zondag 29 maart, begon mijn apprenticeship dan echt. De tv-ploeg uit Tokio zou deze komende dagen weer komen filmen, omdat ik nu echt bezig zou gaan in de werkplaats, onder begeleiding van mijn sensei. Althans, de eerste dag mocht ik toekijken hoe hij op traditionele wijze, zonder ook maar een enkele machine te gebruiken, één tatamimat zou maken. Een kunst die eeuwen lang op deze manier is uitgevoerd. Pas sinds de 20^e eeuw hebben machines hun intrede gemaakt die het werk enorm vergemakkelijken en versnellen. Hiromasa, mijn sensei, heeft de oude traditionele manier van produceren van zijn vader geleerd, ongeveer een halve eeuw geleden.

Het is dan ook heel bijzonder om een ambachtsman aan het werk te zien, op een manier zoals dat al eeuwen is gegaan. Met speciale tatamitools, een hoop precisie en toegewijde focus. Net als ik, keek de cameraploeg vol bewondering mee naar het proces. Het materiaal waaruit de traditionele tatamimat bestaat, is rijststro (basis van de mat), igusa (het biesgras als oppervlak), katoenen of hennep zijstof en hennepdraad voor het aan elkaar naaien van de onderdelen. Het gehele proces kan grofweg in drie fases worden verdeeld:

• Kamachi (het bevestigen van het igusa-oppervlak op de rijsstro basis)
• Hirazashi (het bevestigen van de zijstof, ook wel heri)
• Kayashi (het vastnaaien van de zijstof langs de lengte van de tatamimat)

Er komen echter nog meer onderdelen kijken bij het maken van een volledige tatamimat, maar daarover vertel ik later nog wel meer als ik daar zelf mee aan de slag ga. Om te zien hoeveel werk er gaat in het maken van slechts één exemplaar is ontzagwekkend. Hiromasa, een expert, was hier maar liefst 7 uur mee bezig. Tegenwoordig, met behulp van machines, duurt het maken van één tatamimat ongeveer 20 minuten.

Ik denk dat het voor Hiromasa een mooie kans was om voor een tv-ploeg te laten zien hoeveel ingeniositeit, bloed, zweet en tranen er gaat in het maken van een tatamimat. Iets waar veel Japanners, gezien ook de reacties van de tv-ploeg, geen weet van hebben. Hierom ben ik ook zeer benieuwd naar hoe de cameraploeg al hun gemaakte beelden in een item van maximaal 20 minuten gaan knippen. Niet alleen de beelden van de meester aan het werk, maar ook beelden van mijn ‘routine’ moeten in het item aan bod komen. Voor zover ik weet is het namelijk ook een humoristisch programma…

Vooral de eerste ochtend dat de cameraploeg kwam filmen was voor mij overweldigend. Ze wilden ’s ochtends vroeg al in mijn kamer komen filmen, om een shot te hebben dat ik opsta na mijn ‘eerste nacht’ op de tatamivloer. Ze wilden verder gaan waar ze waren gebleven, namelijk dat ik eindelijk weer in slaap viel op mijn futon op het gras, na mijn terugkeer in Japan. Zo geschiedde dan ook. Ik stond op met de cameraploeg in mijn snuffert, en ik moest doen alsof de driekoppige ploeg (met andere cameraman en tolk) er niet was. Ze filmden wederom alles, van het zetten van mijn kopje thee tot het eten van mijn ontbijt. Afgezien van dat ik nog niet echt een routine had kunnen vaststellen, moest het lijken alsof elke morgen zo verloopt. Volgens mij waren ze wel oprecht blij met het kopje thee dat ik ze aanbood.

Het was een lange dag, deze eerste dag van mijn stage, maar ook een hele speciale waarvoor ik zeer dankbaar ben. Ik had al een hoop respect voor mijn sensei, maar na het van dichtbij zien hoe hij in zijn eentje op traditionele wijze een tatamimat maakt, heeft mij nog meer tegen hem doen laten opkijken. Het lijkt een zeer lange weg voor mij om ooit op een punt te komen waarop ik dat niveau van vaardigheden enigszins kan benaderen. En de tv-ploeg is hier natuurlijk ook benieuwd naar. De komende twee dagen zullen ze nog veel aanwezig zijn om mijn onontwikkelde vaardigheden vast te leggen…